Milletvekili Dağılımı Hesaplama: D’Hondt Yöntemi ve Seçim Barajı

D’Hondt yöntemi nasıl çalışır?

D’Hondt, oransal temsil sistemlerinde yaygın kullanılan bir sandalye dağıtma yöntemidir. Her partinin oy sayısı önce 1’e, sonra 2’ye, 3’e ve çevredeki milletvekili sayısına kadar bölünür. Çıkan bölümler tüm partiler arasında büyükten küçüğe sıralanır; çevrenin milletvekili sayısı kadar en büyük bölüm, sahibi partiye birer milletvekilliği kazandırır. Türkiye’de milletvekili seçimi, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 34. maddesine göre bu esasla yapılır.

Seçim barajı nasıl uygulanır?

Kanunun 33. maddesine göre genel seçimlerde ülke genelinde geçerli oyların yüzde yedisini geçmeyen partiler milletvekili çıkaramaz. Baraj, 2022’de kabul edilen 7393 sayılı Kanunla (Resmî Gazete, 6 Nisan 2022, sayı 31801) yüzde 10’dan yüzde 7’ye indirilmiştir. Araç, partinin oy oranı baraj değerinden büyükse barajı aştı sayar; baraj değerini kullanıcı girdisi olarak değiştirebilirsiniz.

Örnek hesap

10 milletvekilli bir çevrede Parti A 41.000, Parti B 27.000, Parti C 18.000, Parti D 8.500, Parti E 3.500 ve Parti F 2.000 oy almış olsun; toplam 100.000 oydur. Baraj %7 alınırsa E (%3,5) ve F (%2) elenir; D (%8,5) barajı aşar. Kalan dört partinin bölümleri şöyledir:

Köşeli parantezdeki sayı, milletvekilliğinin sıra numarasıdır. En büyük on bölüm sırasıyla 41.000, 27.000, 20.500, 18.000, 13.667, 13.500, 10.250, 9.000, 9.000 ve 8.500’dür. Sonuç: Parti A 4, Parti B 3, Parti C 2, Parti D 1 milletvekili (toplam 10). Parti B’nin 3. bölümü ile Parti C’nin 2. bölümü eşit (9.000) olsa da ikisi de listeye girer; elenen ilk bölüm Parti A’nın 5. bölümü olan 8.200’dür.

Oy oranı ile milletvekili oranı neden farklıdır?

Örnekte oy oranları A %41, B %27, C %18, D %8,5 iken milletvekili oranları A %40, B %30, C %20 ve D %10’dur. Fark iki nedenden doğar. Birincisi, barajı geçemeyen E ve F’nin toplam %5,5 oyu dağılıma girmez. İkincisi, çevrede yalnızca 10 sandalye olduğu için sonuçlar tam sayıya yuvarlanır; sandalye sayısı azaldıkça bu etki büyür. D’Hondt, bölenleri 1, 2, 3 olarak artırdığı için genellikle en büyük partilere hafif avantaj sağlar; böleni 1, 3, 5 ... olarak alan Sainte-Laguë gibi yöntemler küçük partilere daha yakındır, ancak Türkiye’de uygulanan yöntem D’Hondt’tur.

İttifaklar, bağımsızlar ve sınırlar

Mevzuata göre seçim ittifakı yapan partilerin geçerli oyları baraj hesabında toplanır ve bu partiler için ayrıca baraj aranmaz; ittifak barajı geçerse çevrede milletvekili dağılımı, ittifaktaki her partinin o çevrede aldığı oy sayısıyla yapılır. Bu araç ittifakları ve bağımsız adayları modellemez; yalnızca parti oylarıyla çalışır. Gerçekte baraj ülke genelindeki oya göre uygulandığı için, tek bir çevrenin oylarıyla yapılan hesap ilkeyi gösterir ama resmî sonucu vermez.

Aracı kullanırken

• Parti adları örnektir; kutulara kendi adlarınızı veya senaryonuzu yazabilirsiniz.
• Kullanmadığınız partilerin oy kutusunu boş bırakın; boş partiler hesaba girmez.
• Küçük partiler ve bağımsızların toplam oyunu "Diğer geçerli oylar" kutusuna yazmak oy yüzdelerini gerçeğe yaklaştırır.
• Baraj kutusuna 0 yazarsanız yalnızca D’Hondt dağılımını görürsünüz.
• Eşit bölümler son sandalyeyi etkilerse araç notlarda uyarır.