Alan Adı (Domain) Nedir? Nasıl Alınır, Nasıl Korunur?

Alan adı ve DNS nedir?

Alan adı, internet üzerindeki bir web sunucusuna insanların hatırlayabileceği bir adla ulaşmayı sağlayan adrestir. MDN (son güncelleme 23 Haziran 2025), alan adını 192.0.2.172 gibi IPv4 ya da IPv6 sayı dizilerinin okunabilir karşılığı olarak tanımlar. Sayıları ezberlemek ve yönetmek zor olduğu için ad kullanılır.

DNS (Alan Adı Sistemi, Domain Name System) ise alan adlarını IP adreslerine çeviren sistemdir. Tarayıcıya bir ad yazdığınızda önce yerel önbelleğe bakılır; adres orada yoksa bir DNS sunucusuna sorulur ve dönen IP adresiyle web sunucusuyla konuşulur (MDN). ICANN'e göre alan adları web sitesi ve e-posta gibi çevrimiçi sistemleri sağlamak için kullanılır.

Alan adı ile hosting aynı şey değildir. Alan adı bir addır; hosting ise sitenizin dosyalarının durduğu sunucu alanıdır. İkisini DNS kayıtları birbirine bağlar: adın hangi sunucuya, e-postanın hangi posta sunucusuna gideceği DNS kayıtlarında yazılıdır. Bu yüzden alan adının, DNS yönetiminin ve hosting'in kimin hesabında durduğunu bilmeniz gerekir.

Alan adı nasıl okunur: kök alan, alt alan, uzantı

Alan adı sağdan sola okunan, noktalarla ayrılmış hiyerarşik bir yapıdır (MDN). destek.ornek.com gibi bir adı parçalarına ayırmak, hangi parçayı kimin yönettiğini anlamanın ilk adımıdır.

Türkiye uzantılı adlarda yapı biraz farklı görünür. TRABİS'e göre .tr alan adlarının yapısı a.b.tr ve a.tr biçimindedir; ornek.com.tr birinci, ornek.tr ikinci yapıya örnektir. ornek.com.tr içinde sizin seçtiğiniz kısım ornek, com.tr ise .tr altındaki bir alt uzantıdır.

Alan adı satın alınır mı, nasıl alınır?

Hayır; alan adı satın alınmaz, belirli bir süre için kullanım hakkı alınır. MDN bunu açıkça yazar: alan adı satın alınamaz, bir ya da daha fazla yıl için kullanım hakkı ödenir. Yenileme hakkı başkalarının başvurusundan önceliklidir, ancak alan adına kalıcı olarak sahip olunmaz; amaç kullanılmayan adların zamanla başkası tarafından kullanılabilir hâle gelmesidir.

Sistemde üç taraf vardır. ICANN'in anlatımına göre her uzantıyı bir kayıt otoritesi (registry) yönetir; kayıt kuruluşları (registrar) ise aracı firmalardır, fiyatlarını kendileri belirler ve registry'ye alan adı başına belirli bir ücret öderler. Yani aynı ad farklı kayıt kuruluşlarında farklı fiyatla sunulabilir. Aşağıdaki sıra, MDN'nin anlattığı kayıt sürecinin sade hâlidir.

1. Adı ve uzantıyı seçin: firma adınızla uyumlu, kısa ve telefonda söylenebilecek bir ad tercih edin.
2. Müsaitliği kayıt kuruluşunun sorgu ekranından ya da whois sorgusundan kontrol edin (MDN).
3. Bir kayıt kuruluşu seçin ve kayıttan önce yenileme ücretini öğrenin. ICANN'in gTLD politikası, kayıt kuruluşlarının yenileme, süre sonrası yenileme ve kurtarma ücretlerini web sitelerinde açıkça göstermesini ister.
4. Başvuru formundaki ad, adres, e-posta ve telefonu firmanızın gerçek bilgileriyle doldurun. MDN, bazı ülkelerde geçerli adres verilmezse kayıt kuruluşunun alan adını kapatmak zorunda kalabileceğini ve yazımın ödemeden sonra değiştirilemeyeceğini belirtir.
5. Ödemeyi yapın. Kayıt onaylanır; DNS bilgisinin yayılması MDN'ye göre saatler sürebilir.
6. Kayıttan sonra yönetim hesabı, bildirim e-postası ve bitiş tarihini not edin; DNS kayıtlarıyla siteyi hosting'e bağlayın.

.tr alan adları nasıl kayıt edilir? (.com.tr kuralları)

.tr alan adlarının kayıt ve yönetimi, 1991'den beri ODTÜ tarafından yürütülüyordu; 5 Mayıs 2019'da yapılan redelegasyonla BTK'ya devredildi ve işlemler 14 Eylül 2022'den itibaren TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) üzerinden yürütülüyor. TRABİS duyurularına göre nic.tr hizmetleri 12 Eylül 2022'de sonlandırıldı; bu yüzden nic.tr üzerinden başvuru anlatan eski içerikler artık güncel değildir.

Aşağıdaki kurallar TRABİS'in 7 Ekim 2026'da okunan duyuru ve sıkça sorulan sorular sayfalarından derlenmiştir.

• Başvuru, TRABİS'in listelediği kayıt kuruluşlarından biri aracılığıyla yapılır. Gerçek ya da tüzel kişi kayıt kuruluşunun formunu doldurur; form eksik ya da hatalı doldurulursa başvuru kabul edilmez.
• com.tr, net.tr, org.tr ve benzeri uzantılar belgesiz, ilk gelen ilk alır kuralıyla tahsis edilir. Bir alan adı önceden rezerve edilemez.
• av.tr, bel.tr, dr.tr, edu.tr, gov.tr, k12.tr, kep.tr, pol.tr ve tsk.tr gibi uzantılar belgeli tahsis edilir; örneğin av.tr için avukat olduğunu gösteren belge, dr.tr için tıp diploması istenir.
• Ad kuralları: yalnızca harf (a-z), rakam (0-9) ve tire; en az iki, en fazla 63 karakter; tire ile başlayıp bitmez; yalnızca üçüncü ve dördüncü karakterin birlikte tire olması yasaktır; ad başkasına tahsisli olmamalı ve tahsise kapalı adlar listesinde (TAKAL) yer almamalıdır.
• Tahsisi kısıtlı adlar listesi (TAKIL), sahte alan adlarını zorlaştırmak için banka, finans, bakanlık gibi adları ve şehir adlarını kapsayacak biçimde tanımlanmıştır.
• Süre: alan adı bir defada en az bir, en fazla beş yıl için tahsis edilir. Yenilemeden sonra da toplam tahsis süresi beş yılı aşamaz.
• Kayıt kuruluşu, tahsis süresi bitmeden en az üç ay önce e-postayla bilgilendirmelidir; yenileme başvurusu bu dönemde yapılır.
• Alan adı sahipleri isterlerse kayıt kuruluşunu değiştirebilir; TRABİS kayıt kuruluşları arasında belgesiz transfer imkânını duyurur. Adımlar için yeni ve mevcut kayıt kuruluşunuzun yönergesine bakın.

Alan adının süresi dolarsa ne olur?

Süre dolunca alan adı üzerindeki kullanım hakkı sona erer; yenilemezseniz siteniz ve o adı kullanan e-postalar çalışmayabilir, ad da sonunda başkasının alabileceği hâle gelir. Bu işleyişin ayrıntısı uzantıya göre değişir.

Genel (gTLD) uzantılar için ICANN'in Süresi Dolan Kayıt Kurtarma Politikası şunları öngörür: kayıt kuruluşu süre dolmadan en az iki kez bildirim gönderir (yaklaşık bir ay ve yaklaşık bir hafta önce); süre dolduktan sonra beş gün içinde en az bir bildirim daha gönderir. Süre dolduktan sonra kayıt kuruluşu kaydı dilediği zaman silebilir; silinmeden önceki en az son sekiz gün boyunca (kayıt otoritesinin izin verdiği ölçüde) DNS çözümlemesini kesmesi gerekir. Silinen kayıt, sponsorlu gTLD'ler dışındaki tüm gTLD kayıt otoritelerinin sunmak zorunda olduğu 30 günlük bir kurtarma (redemption) döneminde geri alınabilir; bu dönemde DNS kapalıdır ve transfer yapılamaz. ICANN sayfası, politikanın 21 Şubat 2024'te güncellenmiş bir sürümünün yayımlandığını da belirtiyor; ayrıntılar için güncel metne bakın.

.tr uzantıları için okuduğum TRABİS sayfaları yenileme bildirimini anlatır (en az üç ay önce e-posta); sürenin dolmasından sonraki aşamalara ilişkin ayrıntıyı ise burada yazmıyorum. Bu aşama için kayıt kuruluşunuzun koşullarına ve İnternet Alan Adları Yönetmeliği'ne bakın. TRABİS'e göre bir alan adından feragat edilirse kullanımı iki ay durdurulur; bu sürede sahibinin başvurusuyla tahsis yenilenebilir, aksi hâlde ad yeniden tahsise açılır.

• Bildirimlerin gideceği e-posta adresi eski ajansta, ayrılan bir çalışanda ya da süresi dolacak alan adının kendisine bağlıysa uyarıyı hiç görmeyebilirsiniz.
• Otomatik yenileme açıksa kayıtlı kartın geçerlilik tarihini kontrol edin; ödeme başarısız olursa yenileme gerçekleşmeyebilir.
• İlk yıl fiyatı ile yenileme fiyatı aynı olmak zorunda değildir. ICANN politikası ücretlerin açıkça gösterilmesini ister; kayıttan önce yenileme ücretini sorun.
• Daha uzun süreli kayıt riski azaltır: MDN bir ya da daha fazla yıldan söz eder, .tr adlarında tek seferde en çok beş yıl alınabilir.

Whois ve sahiplik: alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?

Alan adının sahibi olarak görünen kişi, kayıt formunda kayıt sahibi (registrant) olarak yazılan kişi ya da kuruluştur. MDN'nin whois örneğinde bu bilgi Registrant Organization satırında görünür; aynı çıktıda oluşturulma tarihi, bitiş tarihi, kayıt kuruluşu ve alan adı durumu da yer alır. Gösterilen bilginin kapsamı uzantıya ve kayıt kuruluşuna göre değişebilir; kesin kayıt, kayıt kuruluşundaki hesap ve kayıt sahibi bilgisidir.

Asıl risk ajans ya da yazılımcı bağımlılığıdır. Alan adını sizin yerinize başka bir firma aldıysa kayıt o firmanın hesabında ve bilgileriyle açılmış olabilir. Yollar ayrıldığında, firma kapandığında ya da fatura ödenmediğinde alan adı, e-posta ve DNS yönetimi elinizin dışında kalabilir. Bu yüzden kayıt sahibi alanında firmanızın unvanı, yönetim e-postasında sizin kontrol ettiğiniz bir adres olmalıdır.

Bilgilerin doğru olması yalnızca pratik değil, kuralla da ilgilidir: TRABİS'e göre verilen bilgilerin tam ve doğru olmadığı tespit edilirse alan adı tahsisi iptal edilebilir. Ayrıca MDN, geçerli adres verilmezse bazı ülkelerde kayıt kuruluşlarının alan adını kapatmak zorunda kalabileceğini belirtir.

• Teklif ya da sözleşme aşamasında sorun: alan adı kimin adına kayıt edilecek?
• Kayıt kuruluşu hesabına kim giriş yapacak, hesap bilgileri size teslim edilecek mi?
• Ayrılırsak transfer kodu ve DNS kayıtları ne kadar sürede, hangi biçimde teslim edilecek?
• Yenileme bildirimleri kime gidecek, yenileme ücreti yazılı olarak nerede belirtilecek?

DNS kayıt türleri nelerdir? A, CNAME, MX, TXT ve NS

DNS kaydı, alan adınız hakkında DNS sunucularına verilen bir bilgi satırıdır; tür, bu satırın ne işe yaradığını belirler. Tabloda sık karşılaşılan beş tür, tanımları RFC 1035'e ve Google Search Console yardım sayfasına dayanarak özetlenmiştir.

Bir kaydı değiştirdiğinizde yeni değerin herkese ulaşması zaman alır. MDN bunu saatler olarak, ICANN yaklaşık 48 saate kadar, Google ise elle eklenen DNS kayıtlarının doğrulanması için iki üç güne kadar süre verir. Bu yüzden DNS değişikliklerini site ya da e-posta açısından kritik olmayan bir saatte yapın.

Örnek DNS kayıtları

; Örnek bölge dosyası (ornek.com.tr ve 192.0.2.10 yer tutucudur, kopyalamayın)
ornek.com.tr.        A       192.0.2.10
www.ornek.com.tr.    CNAME   ornek.com.tr.
ornek.com.tr.        MX 10   posta.saglayici.example.
ornek.com.tr.        MX 20   yedek-posta.saglayici.example.
ornek.com.tr.        TXT     "google-site-verification=ORNEK-DOGRULAMA-DEGERI"
ornek.com.tr.        NS      ns1.saglayici.example.
ornek.com.tr.        NS      ns2.saglayici.example.

Bu bölge dosyası yalnızca biçimi göstermek içindir; ornek.com.tr, 192.0.2.10 ve sunucu adları yer tutucudur. Kayıt kuruluşunuzun panelinde alan adlarını ve değerleri kendi hosting ve e-posta sağlayıcınızın verdiği bilgilerle girin. Silmeden önce her kaydın hangi hizmete ait olduğundan emin olun.

Alan adınızı kaybetmemek için 10 maddelik liste

Aşağıdaki liste, bu yazıda okunan MDN, ICANN, TRABİS ve Google sayfalarındaki kurallardan çıkarılan pratik adımlardır. Hiçbiri kaybı tamamen ortadan kaldırmaz, ama en sık görülen nedenleri kapatır.

1. Alan adını firmanızın unvanıyla, gerçek adres, telefon ve e-posta bilgileriyle kaydettirin (MDN ve TRABİS, doğru bilgi şartını vurgular).
2. Kayıt kuruluşu hesabının kontrolünü kendinizde tutun; hesabı kişiye değil, firma yönetimine bağlı bir e-postayla açın ve giriş bilgilerini yalnızca yetkili kişilerle paylaşın.
3. Yenileme bildirimlerinin gideceği e-posta adresini alan adınıza bağlı olmayan, düzenli okunan bir adres yapın; süre dolarsa o alan adının e-postası da durabilir.
4. Bitiş tarihini takvime yazın ve birden fazla hatırlatma kurun. ICANN politikası gTLD için yaklaşık bir ay ve bir hafta önce uyarı öngörür; .tr adlarında TRABİS en az üç ay önceden bildirim der.
5. Otomatik yenilemeyi ve kartın geçerliliğini kontrol edin; yenileme ücretini kayıttan önce yazılı olarak öğrenin.
6. Mümkünse süreyi uzun tutun. .tr adlarında tek seferde en fazla beş yıl alınabilir; bitişte yenilemeyi atlamayın.
7. Kayıt sahibi ve bitiş tarihini whois sorgusundan ya da kayıt kuruluşu panelinden düzenli kontrol edin. MDN'nin örneğindeki Domain Status satırı kaydın durumunu gösterir; durum kodlarının anlamını kayıt kuruluşunuza sorun.
8. DNS kayıtlarının bir dökümünü saklayın; ad sunucusu değiştirmeden ya da hosting taşımadan önce mevcut A, CNAME, MX, TXT kayıtlarını kopyalayın.
9. DNSSEC'in otomatik olmadığını bilin: TRABİS'e göre etkinleştirmek alan sahibinin sorumluluğundadır. Kayıt kuruluşunuzun desteklediğini ve neyi imzalayacağınızı öğrenin.
10. Ajans, yazılımcı ya da hosting firmasıyla çalışırken alan adının kimin adına kayıtlı olduğunu, yönetim hesabının kimde olduğunu ve ayrılırken transfer kodu ile DNS kayıtlarının nasıl teslim edileceğini yazılı olarak kararlaştırın.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. MDN: What is a domain name? (son güncelleme 23 Haziran 2025)
2. ICANN: What Does ICANN Do?
3. ICANN: Expired Registration Recovery Policy
4. TRABİS: Sıkça Sorulan Sorular
5. TRABİS: TRABİS 14 Eylül 2022'de Açıldı
6. TRABİS: Nic.TR'deki Alan Adlarınız
7. TRABİS: Belgeli Alan Adı Başvurusu İçin Gerekli Belgeler
8. RFC 1035: Domain Names - Implementation and Specification
9. Search Console Yardım: Site sahipliğinizi doğrulayın
10. Google Search Central: Alan adı değişikliği olan site taşıma (20 Ağustos 2026)