İnşaat demiri ağırlığı nasıl hesaplanır?
Yuvarlak kesitli bir demirin metre başına ağırlığı, kesit alanı ile çelik yoğunluğunun çarpımıdır. Çelik yoğunluğu yaklaşık 7,85 kg/dm³ alındığında formül şuna sadeleşir: kg/m = d² ÷ 162,2; burada d, milimetre cinsinden nominal çaptır. Yaygın kısa biçim olan 0,00617 × d², aynı hesabın yuvarlanmış katsayılı hâlidir. Örneğin Ø12 için 12² = 144 ve 144 ÷ 162,2 ≈ 0,888 kg/m bulunur. Nervürlü ve düz demirde nominal çap aynıysa birim ağırlık da aynı alınır.
Çap – ağırlık tablosu (formülle hesaplanmış, nominal)
| Çap | 1 m (kg) | 12 m çubuk (kg) | 1 ton için çubuk (12 m) |
|---|---|---|---|
| Ø8 | 0,395 | 4,73 | 211,2 |
| Ø10 | 0,617 | 7,40 | 135,2 |
| Ø12 | 0,888 | 10,65 | 93,9 |
| Ø14 | 1,208 | 14,50 | 69,0 |
| Ø16 | 1,578 | 18,94 | 52,8 |
| Ø18 | 1,998 | 23,97 | 41,7 |
| Ø20 | 2,466 | 29,59 | 33,8 |
| Ø22 | 2,984 | 35,81 | 27,9 |
| Ø25 | 3,853 | 46,24 | 21,6 |
| Ø28 | 4,834 | 58,00 | 17,2 |
| Ø32 | 6,313 | 75,76 | 13,2 |
Tabloda dikkat çeken nokta, ağırlığın çapla doğrusal değil çapın karesiyle arttığıdır: Ø10’dan Ø20’ye geçildiğinde çap iki, metre ağırlığı dört kat olur (0,617 kg/m → 2,466 kg/m). Bu yüzden büyük çaplı demirde ton başına çubuk sayısı hızla düşer. Hangi çapın nerede kullanılacağı statik projede belirlenir; araç çap seçimi yapmaz, yalnızca seçilen çapın ağırlığını hesaplar.
Çalışılmış örnek
Ø16 demirden 5,5 m boyunda 40 parça gerektiğini varsayalım; çubuklar 12 m’lik. Birim ağırlık 16² ÷ 162,2 = 256 ÷ 162,2 ≈ 1,5783 kg/m olur. Bir parça 5,5 × 1,5783 ≈ 8,68 kg gelir. 40 parçanın toplam boyu 220 m, ağırlığı 220 × 1,5783 ≈ 347,23 kg yani yaklaşık 0,347 tondur.
12 ÷ 5,5 ≈ 2,18 olduğundan her çubuktan 2 parça (11 m) çıkar ve 1 m artık kalır. 40 parça için 20 çubuk gerekir; 20 × 12 = 240 m demir satın alınır. Bu, 240 × 1,5783 ≈ 378,79 kg eder; aradaki yaklaşık 31,57 kg (20 m) kesim artığıdır.
Çubuk sayısı ve kesim artığı nasıl bulunur?
Demir genellikle sabit boyda çubuk olarak alınır ve ihtiyaca göre kesilir. Bir çubuktan çıkan parça sayısı, çubuk boyunun parça boyuna bölünüp aşağı yuvarlanmasıyla bulunur; gereken çubuk sayısı ise parça adedinin bu sayıya bölünüp yukarı yuvarlanmasıdır. Satın alınan toplam uzunluktan kullanılan uzunluk çıkarılırsa kesim artığı kalır. Parça boyu çubuktan uzunsa parçalar ek (bindirme) ile birleştirilir; bu durumda araç yalnızca toplam uzunluğa göre en az çubuk sayısını verir ve bindirme boyunu sizin eklemeniz gerekir.
Nominal ağırlık ve TS 708 toleransı
Tablodaki ve araçtaki değerler nominal (anma) değerlerdir. TS 708 standardı donatı çeliğinin birim uzunluk kütlesi için bir tolerans tanımlar; bu nedenle gerçek çubuk nominalden biraz hafif ya da ağır çıkabilir. Tolerans sınırları standardın güncel metninde yer alır. Teslim aldığınız demirin tartı fişi ile hesaplanan ağırlığı karşılaştırırken bu farkı beklemelisiniz.
Pratik ipuçları
- Ton ↔ çubuk: Bir çubuğun ağırlığı çapa göre sabit olduğundan ton cinsinden alımı çubuk sayısına, çubuk sayısını da tona çevirmek kolaydır. Örneğin 1 ton Ø16 yaklaşık 52,8 adet 12 m’lik çubuktur.
- Kesim planı: Parça boyu çubuk boyunun tam böleniyse (12 m için 6 m, 4 m, 3 m gibi) artık oluşmaz. Boylar uygun değilse kısa parçaları artık kalan kısımlardan çıkarmayı planlayın.
- Bindirme, kanca ve etriye: Bindirme boyları, kancalar ve etriye açılım boyları araçta ayrıca hesaplanmaz; parça boyunu bu paylarla birlikte girin.
- Artık demir: Kesim artığını hurda olarak değerlendirecekseniz ağırlığını hurda hesaplama aracında kullanabilirsiniz.
