Merdiven basamakları nasıl hesaplanır?
İki katı birleştiren merdivenin hesabı üç adımda yapılır. Önce toplam kat yüksekliği ideal rıht yüksekliğine bölünüp en yakın tam sayıya yuvarlanır; bu basamak sayısıdır. Sonra kat yüksekliği bu sayıya bölünerek gerçek rıht bulunur, böylece bütün basamaklar eşit yükseklikte olur. Son olarak basamak derinliği Blondel kuralından türetilir: 2 × rıht + basamak = 60–64 cm. Bu toplam, ortalama bir insan adımının uzunluğuna yaklaşır; rıht yükseldikçe basamağın kısalması bu yüzden gerekir.
Toplam yatay uzunluk, düz bir merdivende (basamak sayısı − 1) × basamak derinliğidir; çünkü üst kat döşemesi son basma yüzeyi gibi çalışır. Eğim açısı ise rıhtın basamak derinliğine oranının ters tanjantıdır.
Yaygın konfor aralıkları
| Ölçü | Yaygın konfor aralığı | Not |
|---|---|---|
| Rıht (basamak yüksekliği) | 15–19 cm | Yükseldikçe merdiven dikleşir, yorucu olur |
| Basamak derinliği | 25–32 cm | Kısaldıkça ayak tam oturmaz |
| 2 × rıht + basamak | 60–64 cm | Blondel kuralı; 63 cm sık seçilir |
Bu aralıklar yönetmelik değil, yaygın konfor değerleridir. Konut ve bina merdivenleri için zorunlu rıht, basamak, genişlik, korkuluk ve baş boşluğu sınırları ilgili yönetmelikte yer alır; projenizde bu sınırlara bakın.
Örnek hesap
Kat yüksekliği 280 cm, ideal rıht 17 cm, Blondel hedefi 63 cm olsun. 280 ÷ 17 = 16,47 olduğundan merdiven 16 basamaklı olur. Gerçek rıht 280 ÷ 16 = 17,5 cm çıkar. Basamak derinliği 63 − 2 × 17,5 = 28 cm. Toplam yatay uzunluk 15 × 28 = 420 cm, yani 4,2 m. Eğim açısı atan(17,5 ÷ 28) = 32,0° bulunur. Rıht ve basamak, yukarıdaki konfor aralığının içindedir. Merdiven 100 cm genişlikteyse basamakların kapladığı yüzey 4,2 m², rıhtların yüzeyi 2,8 m² olmak üzere yaklaşık 7 m² kaplama gerekir. Aynı merdivene 100 cm derinliğinde bir ara sahanlık eklenirse 14 × 28 + 100 = 492 cm yatay uzunluk gerekir.
Merdiven genişliği ve ara sahanlık
Genişlik hem kullanım rahatlığını hem de kaplama miktarını belirler: aynı kat yüksekliğinde geniş bir merdiven daha çok malzeme ister, ama iki kişinin karşılaşmasına ve eşya taşımaya izin verir. Araç genişliği, basamak ve rıht yüzeyini m² olarak vermek için kullanır. Zorunlu en az genişlik yapının türüne göre yönetmelikte tanımlanır; bu yüzden sayı vermek yerine ilgili yönetmeliğe bakmanızı öneririz. Ara sahanlık seçeneğinde sahanlık kat yüksekliğinin yaklaşık yarısına yerleştirilir: ilk kolda basamak sayısının yarısı (tek sayıysa bir fazlası), ikinci kolda kalanı bulunur. Yatay uzunluğa iki basma yüzeyi eksik girer ve sahanlığın derinliği eklenir.
Kat yüksekliğine göre basamak sayısı
Aşağıdaki değerler 17 cm ideal rıht ve 63 cm Blondel hedefiyle bulunmuştur; kendi kat yüksekliğiniz için aracı kullanın.
| Kat yüksekliği | Basamak sayısı | Gerçek rıht | Basamak derinliği |
|---|---|---|---|
| 250 cm | 15 | 16,7 cm | 29,7 cm |
| 270 cm | 16 | 16,9 cm | 29,3 cm |
| 280 cm | 16 | 17,5 cm | 28 cm |
| 300 cm | 18 | 16,7 cm | 29,7 cm |
Uygulamada dikkat edilecekler
- Tüm rıhtlar eşit olmalı. Birkaç milimetrelik fark bile adım ritmini bozar ve tökezlemeye yol açar.
- Bitmiş kat yüksekliğini ölçün. Alt ve üst zemin kaplamalarının kalınlığı, ilk ve son basamağın yüksekliğini değiştirir.
- Yer yetmiyorsa seçenekleri karşılaştırın. Basamak sayısını bir artırmak merdiveni uzatır, bir azaltmak dikleştirir; araç komşu seçenekleri tabloda gösterir.
- Sahanlıkta kol sayısına dikkat. Uzun merdivenlerde ara sahanlık hem dinlenme noktası hem de yön değiştirme imkânıdır; U ya da L dönüşünde plan yerleşimi farklıdır.
- Kaplama malzemesini ayırın. Basamak ve rıht yüzeyini m² olarak alıp malzemeye göre fire ekleyin; seramik için seramik ve fayans hesaplama aracına bakabilirsiniz.
