Zekât Hesaplama: Nisaba Ulaştım mı, Ne Kadar Zekât Düşer?

Zekât hangi şartlarda farz olur?

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınladığı zekât rehberine göre zekâtın farz olması için kişinin Müslüman, akıl ve ergenlik çağında olması; temel ihtiyaçları ve bir yıllık borcundan fazla, nisap miktarı mala sahip bulunması; malın artıcı (kazanç sağlayıcı) nitelikte olması ve üzerinden bir kameri yılın geçmesi gerekir. Yılsonunda nisap korunuyorsa yıl içindeki artış ve düşüşlere bakılmaz. Araç bu şartlardan sayısal olanları, yani nisap, oran, borç düşümü ve yıl şartını hesaba katar.

Nisap, oran ve hangi varlıklar hesaba girer?

Altında nisap 20 miskal yani 80,18 gramdır; Diyanet, para ve ticaret mallarında da altını ölçü kabul eder. Gümüş için de ayrı bir nisap (200 dirhem) anılır, ancak gümüşün altına göre çok değer kaybetmesi nedeniyle Diyanet para ve ticaret mallarında altının esas alınmasını uygun görür. Oran kırkta bir, yani %2,5’tir. Aşağıdaki tablo, araçta girilen kalemlerin genel durumunu özetler.

Hesap adımları

Önce nakit, altın, ziynet, gümüş, ticari mal ve alacakların TL değeri toplanır; altın ve gümüş, sizin girdiğiniz gram fiyatıyla çarpılır. Seçtiğiniz yaklaşıma göre borçlar düşülür. Sonra nisap değeri bulunur: 80,18 gram × gram altın fiyatı. Net varlık bu değere eşit veya ondan büyükse nisaba ulaşılmıştır; bir kameri yıl da dolmuşsa net varlığın %2,5’i zekât olarak hesaplanır.

Örnek hesap

Aşağıdaki fiyat yalnızca örnektir: gram altın 5.000 ₺ olsun. Elinizde 200.000 ₺ nakit, 30 gram birikim altını (150.000 ₺), 20 gram ziynet altını (100.000 ₺) ve 20.000 ₺ alacak bulunsun; toplam varlık 470.000 ₺ eder. Bu zekât yılı içinde ödenmesi gereken 50.000 ₺ borç düşülürse net varlık 420.000 ₺ olur. Nisap değeri 80,18 × 5.000 = 400.900 ₺ olduğundan nisaba ulaşılmıştır; fazlalık 19.100 ₺’dir. Bir kameri yıl dolduysa zekât 420.000 × 0,025 = 10.500 ₺ çıkar. Ziynet altınını dahil etmeyen bir mezhebe uyuyorsanız ziynet alanını 0 yaptığınızda net varlık 320.000 ₺ olur ve nisabın altında kalır.

Zekât nasıl verilir?

Diyanet’in rehberine göre zekâtın geçerli olması için niyet ve temlik, yani verilecek para veya malın fakire teslim edilip mülkiyetine geçirilmesi gerekir; yemek hazırlayıp yedirmek gibi yöntemler zekât yerine geçmez. Zekât para, döviz ya da altın olarak verilebileceği gibi ticaret mallarında malın kendi cinsinden de verilebilir. Hanefîlere göre ana ve baba, çocuklar, eş ve Müslüman olmayanlara zekât verilmez. Bu ayrıntılar kişiye göre değişebildiğinden, uygulamadan önce müftülüğe danışmak yararlıdır.

Dikkat edilecek noktalar

• Gram fiyatı gün içinde değişir; zekât gününe yakın bir tarihteki fiyatı girin.
• Borç alanına yalnızca o yıl ödenmesi gereken borçları yazın; uzun vadeli kredi taksitlerinin tamamını girmeyin.
• Ticari mal için ileride beklenen kâr değil, zekât verilecek gündeki değer esas alınır.
• Zekât, Kur’an’da sayılan sekiz sınıfa verilir; hangi kişi ve kuruma verilebileceği için Diyanet’in rehberine bakın.
• Mezhebiniz farklı bir ölçü veya yöntem öngörüyorsa aracın sonucunu o yönteme göre uyarlayın.