Altın değeri nasıl hesaplanır?
Altının değeri iki şeye bağlıdır: parçanın ne kadar saf altın içerdiği ve bir gram saf altının fiyatı. Takıdaki, bilezikteki veya madeni altındaki saf madde miktarına has altın denir. Has altın, ağırlıkla saflığın çarpımıdır: has = gram × milyem ÷ 1.000. Değer ise has altın × gram fiyatı olur. Araç, fiyatı internetten çekmez; güncel 24 ayar (has) gram altın fiyatına kuyumcudan, bankadan veya bir fiyat sitesinden bakıp kendiniz yazarsınız. Sayfadaki 1.000 ₺ yalnızca hesabı göstermek için seçilmiş bir örnektir.
Ayar ve milyem tablosu
Ayar, 24 parçalık bir bütünde kaç parçanın saf altın olduğunu, milyem ise 1.000 parçada kaçının saf altın olduğunu söyler. Bu yüzden 22 ayar, 22 ÷ 24 ≈ 0,9167 yani yaklaşık 916 milyemdir.
| Ayar | Milyem (binde) | Saf altın oranı | Sık görüldüğü yer |
|---|---|---|---|
| 24 ayar | 1.000 (kuramsal) | %100 | Has altın, külçe ve gram altın |
| 22 ayar | 916 | %91,6 | Bilezik, Cumhuriyet altınları |
| 18 ayar | 750 | %75 | Takı, alyans, pırlanta montürü |
| 14 ayar | 585 | %58,5 | Günlük takı |
Külçe ve gram altın pratikte 24 ayar kabul edilir; Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ (2023/1) rafinerilerin ürettiği standart altının en az 995/1000 saflıkta olmasını şart koşar. Fiyat kaynakları gram fiyatını has altın esasına göre verdiği için araç 24 ayarı 1.000 milyem sayar; farklı bir saflık için “Özel milyem” seçeneğini kullanın. 14 ayarda kuramsal değer 583,3 olsa da takılarda 585 damgası yaygındır; araç 585’i kullanır.
Çeyrek, yarım, tam ve Ata altın kaç gram?
Darphane’nin bastığı Cumhuriyet altınlarının tamamı 22 ayardır (yaklaşık 916,6 milyem) ve iki grupta üretilir: ziynet ve sikke. Sikke grubu ziynet grubundan biraz daha ağırdır.
| Cins | Ziynet (gram) | Sikke / Ata (gram) |
|---|---|---|
| Çeyrek | 1,754 | 1,804 |
| Yarım | 3,508 | 3,608 |
| Tam (birlik) | 7,016 | 7,216 |
Sikke grubundaki tam altına halk arasında Ata lirası denir. Çeyrek için sık duyduğunuz “1,75 gram” ifadesi, ziynet çeyreğin 1,754 gramının yuvarlanmış halidir. Çeyreğin has altın içeriği 1,754 × 0,9166 ≈ 1,608 gramdır.
Örnek hesaplar
1) Bilezik: 10 gram 22 ayar bilezik, 1 gram has altın = 1.000 ₺ (örnek) ve altın değerinin %10’u kadar işçilik varsayalım. Has altın 10 × 916 ÷ 1.000 = 9,16 gramdır; altın değeri 9,16 × 1.000 = 9.160 ₺, işçilik 916 ₺, toplam 10.076 ₺ olur. Aynı has altın 18 ayarda yaklaşık 12,213 gram, 14 ayarda yaklaşık 15,658 gram eder.
2) Madeni altın: 4 çeyrek, 2 yarım ve 1 tam ziynet altın düşünelim. Üç grup da tam 7,016 gram eder (4 × 1,754 = 2 × 3,508 = 7,016); toplam ağırlık 21,048 gramdır. Has altın 21,048 × 0,9166 ≈ 19,293 gramdır. Gram fiyatı 1.000 ₺ alınırsa has değer yaklaşık 19.292,60 ₺, ağırlık ise 12 çeyreğe denktir.
3) Bütçe: 10.000 ₺ ve 1.000 ₺ gram fiyatıyla 10 gram has altın alınabilir. Bir ziynet çeyreğin has değeri 1.607,72 ₺ olduğundan bu bütçe yaklaşık 6,22 çeyreğe karşılık gelir.
Hesaplarken dikkat edilecekler
- Fiyatın saflığı: Yazdığınız gram fiyatı 24 ayar (has) altın içinse sonuç doğru olur; kaynak başka bir saflık için fiyat veriyorsa “Özel milyem” ile ayarlayın.
- Alış ve satış farkı: Kuyumcular alış fiyatını satış fiyatından düşük tutar. Altını bozdururken hangi fiyatın geçerli olduğunu kontrol edin.
- İşçilik ayrı kalemdir: Gram başına ya da yüzdeyle belirlenebilir; yüzde hesapları için yüzde hesaplama, işçilik bedeline KDV eklemek için KDV hesaplama aracına bakabilirsiniz.
- Madeni altının piyasa değeri işçilik, prim ve alış-satış farkıyla has değerden ayrışabilir; araç yalnızca has altın esaslı hesap yapar.
- Saflığın kesin tespiti için damga yetmeyebilir; yetkili ayar evlerinin analizi ve raporu esas alınır.
- Kuyumcu veya mağaza satış fiyatı belirliyorsanız kâr marjı ve fiyat hesaplama aracı işinize yarar.
