Yüzde nedir, dört temel hesap nasıl yapılır?
Yüzde, bir bütünün yüzde kaçını aldığınızı söyleyen orandır: %18, “yüzde on sekiz” yani 18 ÷ 100 = 0,18 demektir. Günlük hayatta dört soruyla karşılaşırsınız ve hepsi aynı çarpma-bölme işlemine dayanır. Araçtaki dört seçenek bu soruları karşılar: (1) bir sayının yüzdesi, (2) bir sayının ötekinin yüzde kaçı olduğu, (3) iki değer arasındaki yüzde değişim, (4) bir sayıya yüzde ekleme ya da çıkarma ve ters hesap.
Hızlı yüzde tablosu (200 sayısı üzerinde)
| Yüzde | Pratik yol | 200’ün karşılığı |
|---|---|---|
| %1 | 100’e böl | 2 |
| %5 | 20’ye böl | 10 |
| %10 | 10’a böl | 20 |
| %20 | 5’e böl | 40 |
| %25 | 4’e böl | 50 |
| %50 | 2’ye böl | 100 |
| %75 | 4’e böl, 3 ile çarp | 150 |
Örnek hesaplar
1) Bir sayının yüzdesi: 850’nin %18’i için 850 × 0,18 = 153 bulunur. Aynı sayıya %18 eklerseniz 1.003, çıkarırsanız 697 olur.
2) Oran: 180 kişilik bir gruptan 45’i anketi cevapladıysa 45 ÷ 180 = 0,25, yani %25’i cevaplamıştır. Geri kalan %75, 135 kişidir.
3) Yüzde değişim: 400’den 500’e çıkış, farkın (100) eski değere (400) oranıdır: %25 artış. Ters yönde, 500’den 400’e düşüş 100 ÷ 500 = %20 azalış eder. Yani artıştan sonra başlangıca dönmek için %25 değil, %20 azalış yeterlidir.
4) Ekleme, çıkarma ve ters hesap: 1.200’e %20 eklerseniz 1.200 × 1,2 = 1.440 olur. Yüzde eklenmiş 1.440’tan %20 çıkarırsanız 1.152 bulursunuz; başlangıç değeri olan 1.200’e dönmezsiniz. Tersten bakınca, %20 artınca 1.440 olan sayı 1.440 ÷ 1,2 = 1.200’dür; %25 azalınca 750 olan sayı da 750 ÷ 0,75 = 1.000’dir.
Yüzde hesabı nerelerde işe yarar?
En sık karşılaşılan durumlar indirim, zam, doluluk ve büyüme oranlarıdır. Etiketi 2.500 olan bir ürüne %30 indirim uygulanırsa 2.500 × 0,7 = 1.750 olur; indirimli değeri bilip etiket değerini bulmak istiyorsanız ters hesap yapılır: 1.750 ÷ 0,7 = 2.500. 48 koltuklu bir salonda 36 kişi varsa doluluk 36 ÷ 48 = %75’tir. 20.000 olan bir değer 24.000’e çıkarsa artış %20’dir. Buradaki rakamlar yalnızca hesabı göstermek için seçilmiş örneklerdir, gerçek bir fiyat veya ücret değildir.
Yüzde puanı ile yüzde farkı
Faiz oranı %40’tan %50’ye çıktığında aradaki fark 10 yüzde puanıdır; bu 10’un eski oran olan 40’a bölümü ise %25 göreli artış eder. Oran %5’ten %4’e inerse 1 yüzde puanı düşmüş, göreli olarak ise %20 azalmıştır. Değer zaten yüzde ise “puan”, iki sayıyı birbirine oranlıyorsanız “yüzde” kavramını kullanın. Yüzde değişim modunda “A ve B zaten yüzde” kutusunu işaretlerseniz iki okumayı birlikte görürsünüz.
Sık yapılan hatalar
- Yanlış taban: “A, B’nin yüzde kaçı” sorusunda bölen B’dir. Tabanı karıştırmak %25’i %400’e çevirebilir.
- Ardışık yüzdeler toplanmaz: 100’e %10 zam, ardından %10 zam 110 ve sonra 121 yapar; toplam artış %20 değil %21’dir. Benzer biçimde %20 ve ardından %10 indirim toplamda %28 indirimdir (çarpan 0,8 × 0,9 = 0,72).
- Dahil tutardan yüzde düşmek: Yüzde eklenmiş bir tutardan ilk sayıyı bulmak için çarpana bölün, yüzdeyi doğrudan çıkarmayın. KDV gibi hesaplar bu kuralla çalışır; ayrıntı için KDV hesaplama aracına bakın.
- Sıfır tabanı: Sıfırdan başlayan bir artış yüzdeyle ifade edilemez; araç bu durumda uyarı verir.
Kâr marjı ve satış fiyatı gibi ticari yüzde hesapları için kâr marjı ve fiyat hesaplama, vade getirisi için faiz hesaplama araçları kullanılabilir.
