Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki fark
Basit faizde faiz her dönem yalnızca ilk anapara üzerinden işler; getiri süreyle doğru orantılı artar. Bileşik faizde ise dönem sonunda oluşan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemde faiz bu büyümüş tutar üzerinden hesaplanır. Bu yüzden uzun sürelerde ve yüksek oranlarda iki yöntem arasındaki fark hızla açılır. Araç iki yöntemi aynı oran ve sürede hesaplayabilir; bileşik faizde aylık, yıllık veya günlük bileşikleme seçebilirsiniz.
Formüller
| Tür | Formül | Açıklama |
|---|---|---|
| Basit faiz | F = A × r × t | A anapara, r yıllık oran (ondalık), t yıl cinsinden süre; gün için gün ÷ 365, ay için ay ÷ 12 |
| Bileşik faiz | S = A × (1 + r ÷ m)^(m × t) | m yılda bileşikleme sayısı: aylık 12, yıllık 1, günlük 365 |
| Net getiri | Brüt faiz − stopaj | Stopaj = brüt faiz × stopaj oranı |
Çalışılmış örnek
100.000 ₺ anapara, yıllık %36 oran, 24 ay süre, aylık bileşikleme ve %10 stopaj olsun (stopaj oranı yalnızca örnektir). Dönem oranı 36 ÷ 12 = %3, dönem sayısı 24’tür; 1,0324 yaklaşık 2,0328 eder. Vade sonu brüt tutar 203.279,41 ₺, brüt faiz 103.279,41 ₺ olur. Stopaj 103.279,41 × %10 = 10.327,94 ₺; net faiz 92.951,47 ₺; vade sonu net tutar 192.951,47 ₺’dir. Stopaj 0 bırakılırsa vade sonu tutar 203.279,41 ₺ görünür.
Aynı koşulda basit faiz 100.000 × 0,36 × 2 = 72.000 ₺ getirirdi; bileşik faiz bundan 31.279,41 ₺ fazladır. İlk yılın sonunda bakiye 142.576,09 ₺’ye ulaşır; bu da nominal %36’nın aylık bileşikleme ile efektif yıllık %42,58 getiriye dönüştüğünü gösterir.
Bileşikleme sıklığı getiriyi nasıl etkiler?
| Bileşikleme (1 yıl, nominal %36) | Efektif yıllık getiri |
|---|---|
| Yıllık | %36,00 |
| Aylık | %42,58 |
| Günlük (365) | %43,31 |
Oran aynı kaldığı hâlde faizin anaparaya daha sık eklenmesi getiriyi artırır. Farklı teklifleri karşılaştırırken oranın nominal mi yoksa efektif mi verildiğine bakın; ikisi aynı şey değildir.
Hangi durumda hangi yöntem kullanılır?
Faizin dönem sonunda ayrıca ödendiği ve anaparaya eklenmediği ürünlerde basit faiz mantığı geçerlidir. Faizin anaparaya eklendiği veya yeniden yatırıldığı hesaplarda ise bileşik faiz mantığı işler. Hangisinin uygulanacağı ürün sözleşmesinde yazar; araçla iki senaryoyu yan yana deneyip farkı görebilirsiniz. Teklifiniz aylık oranla verilmişse yıllık nominal orana çevirmek için 12 ile çarpın (aylık %3, yıllık nominal %36 eder); aylık bileşikleme seçtiğinizde dönem oranı yeniden %3 olur. Yıllık oranı günlük orana çevirmek için ise 365’e bölünür.
Gün hesabı ve stopaj
Süreyi gün olarak girerseniz araç gün sayısını yıl esasına böler; 365 veya 360 seçebilirsiniz. 100.000 ₺, %36 ve 90 gün için basit faiz 100.000 × 0,36 × 90 ÷ 365 = 8.876,71 ₺’dir. Stopaj faiz gelirinden kesilen vergi ön ödemesidir; oranı ürüne, vadeye ve döneme göre değiştiği için sabit yazılmamış, sizin girişiniz olarak bırakılmıştır. Araç stopajı toplam brüt faiz üzerinden hesaplar.
Hesaplarken dikkat edilecekler
- Nominal getiri reel getiri değildir. Sonuç enflasyondan arındırılmamıştır; paranın alım gücü ayrıca değerlendirilmelidir.
- Oranın türüne bakın. Teklifteki yıllık oranın basit mi, bileşik mi, efektif mi olduğunu öğrenin.
- Vade ve gün esası sonucu değiştirir; sözleşmedeki esası seçin.
- Kredi için eşit taksitli ödeme planı farklı hesaplanır; kredi taksit hesaplama aracını kullanın.
- Kira gelirinizin yıllık artışını görmek için kira artış hesaplama aracına bakabilirsiniz.
