Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu sürenin üstündeki çalışma fazla çalışma sayılır ve çalışılan her saat için ücret %50 artırılarak, yani saatlik ücretin 1,5 katı olarak ödenir. İş sözleşmesinde haftalık süre 45 saatten kısa belirlenmişse, sözleşme süresiyle 45 saat arasındaki çalışmaya fazla sürelerle çalışma denir ve her saati %25 zamlıdır (1,25 kat). Saatlik ücret, aylık brüt ücretin aylık saat bölenine bölünmesiyle bulunur; haftalık 45 saatlik düzende bölen 30 gün × 7,5 saat = 225’tir. Formül şöyle özetlenir: fazla çalışma ücreti = fazla saat × (aylık brüt ücret ÷ 225) × 1,5.
İki çalışma türünün farkı
| Fazla sürelerle çalışma | Fazla çalışma | |
|---|---|---|
| Hangi saatler | Sözleşme süresi ile 45 saat arası | Haftalık 45 saatin üstü |
| Zam | %25 (× 1,25) | %50 (× 1,5) |
| Kime uygulanır | Haftalık sözleşmesi 45 saatten kısa olanlara | Tüm çalışanlara |
Hesap haftalık yapılır: toplam çalışma önce sözleşme süresini, sonra 45 saati aşar. Haftalık sözleşmesi 45 saat olan bir çalışanda yalnızca fazla çalışma doğar.
Çalışılmış örnekler
Aylık brüt ücreti 30.000 ₺, haftalık sözleşme süresi 45 saat ve bölen 225 olan bir çalışan dört hafta boyunca haftada 50 saat çalışsın. Saatlik ücret 30.000 ÷ 225 = 133,33 ₺, fazla çalışma saat ücreti 133,33 × 1,5 = 200,00 ₺ olur. Haftada 5, dört haftada 20 saat fazla çalışma için 20 × 200 = 4.000,00 ₺ brüt ödenir.
İkinci örnekte haftalık sözleşme süresi 40 saat; aylık brüt ücret yine 30.000 ₺ ve bölen 200 alınmıştır (45 saatlik düzendeki 225’in haftalık saate oranlanmış karşılığı; sizin bordronuzdaki bölen farklı olabilir). Çalışan dört hafta boyunca haftada 48 saat çalışıyor ve bir tatil gününde 8 saat çalışıyor; tatil çarpanı örnek olarak 1,5 girilmiştir. Saatlik ücret 30.000 ÷ 200 = 150 ₺. Haftalık 40–45 saat arasındaki 5 saat fazla sürelerle çalışmadır: 20 saat × 187,50 ₺ = 3.750,00 ₺. 45 saatin üstündeki 3 saat fazla çalışmadır: 12 saat × 225 ₺ = 2.700,00 ₺. Tatil çalışması 8 × 225 ₺ = 1.800,00 ₺ eder. Toplam 8.250,00 ₺ brüt çıkar.
Bölen, hafta tatili ve resmî tatil
Aylık saat böleni araçta 225 olarak gelir ve değiştirilebilir; haftalık sözleşme süresi farklıysa ya da bordronuzda başka bir bölen kullanılıyorsa onu yazın. Hafta tatili ve resmî tatil günlerinde çalışmanın karşılığı ile ödenme biçimi iş sözleşmenize, toplu iş sözleşmesine ve uygulamaya göre değişir. Bu yüzden araç tatil çalışmasını ayrı bir saat alanı ve sizin yazdığınız çarpanla hesaplar; sayfadaki 1,5 yalnızca örnek bir değerdir.
Yıllık sınır, onay ve serbest zaman
- Yıllık üst sınır: Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’ne göre fazla çalışma yılda en çok 270 saat olabilir. Araç bu sınırı denetlemez; kendi toplam saatinizi izleyin.
- Günlük sınır ve onay: Günlük çalışma 11 saati aşamaz; fazla çalışma için işçinin onayı gerekir.
- Serbest zaman: İşçi isterse ücret yerine serbest zaman kullanabilir: bir saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika, bir saat fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika.
Hesaplarken dikkat edilecekler
- Brüt ücret girin. Net maaşla yapılan hesap eksik çıkar; araç net tutarı da hesaplamaz.
- Saat kayıtlarını saklayın. Puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve tutanaklar fazla çalışmanın belgelenmesinde işe yarar.
- Ek ödemeler: Düzenli ödenen prim veya ikramiye gibi kalemlerin saatlik ücrete dahil olup olmadığı sözleşmeye ve uygulamaya göre değişebilir; araç yalnızca girdiğiniz ücreti kullanır.
- Düzen değişiyorsa haftalara göre farklı saatler için hesabı ayrı ayrı yapıp toplayın.
- Diğer işçilik alacakları için kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin araçlarına bakabilirsiniz.
