Kıdem tazminatı nedir, nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, aynı işyerinde en az bir yıl çalışan işçinin, kanunda sayılan nedenlerle işten ayrılması hâlinde işverenden alacağı parasal haktır. Dayanak, hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir. Kural basittir: her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret ödenir. Bir yılı aşan süre de aynı oranla hesaba girer; artan her ay yıllık hakkın on ikide biri, artan her gün ise 365’te biri kadar eklenir.
Formül: brüt kıdem tazminatı = hesaba esas aylık ücret × (yıl + ay ÷ 12 + gün ÷ 365). Araç, giriş ve çıkış tarihinden yıl, ay ve gün farkını bulur; çıkış tarihini de çalışılmış gün sayar.
Giydirilmiş ücret ve tavan nasıl işler?
Hesaba esas ücret yalnızca bordrodaki çıplak brüt maaş değildir. Yemek, yol, düzenli prim gibi her ay ödenen menfaatler de eklenir; buna giydirilmiş brüt ücret denir. Yılda bir ödenen ikramiye benzeri kalemler genellikle on ikiye bölünüp aylığa yansıtılır.
Kanun, her hizmet yılı için ödenecek tutara bir üst sınır koyar; bu tavan tutarı genellikle yılda iki kez güncellenir. Giydirilmiş ücretiniz tavandan yüksekse hesaba tavan girer, düşükse kendi ücretiniz girer. Araçtaki tavan alanı bilerek örnek bir değerle gelir; sonucun doğru olması için çıkış tarihinizde geçerli tutarı resmî kaynaktan öğrenip yazmalısınız.
Hangi ayrılma biçimlerinde hak doğar?
| Durum | Genel sonuç |
|---|---|
| İşverenin haklı neden göstermeden işten çıkarması | Hak doğar |
| İşçinin 4857 sayılı Kanun’un 24. maddesindeki haklı nedenle ayrılması | Hak doğar |
| Askerlik nedeniyle ayrılma | Hak doğar |
| Emeklilik veya toptan ödeme koşullarını sağlayıp ayrılma | Hak doğar (şartlara bağlı) |
| Kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içinde ayrılması | Hak doğar |
| Haklı neden olmadan istifa | Hak doğmaz |
| İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle çıkarılması | Hak doğmaz |
Çalışanın ölümü hâlinde tutar hak sahiplerine ödenir. Tablo genel bir özettir; somut olayın değerlendirmesi için ayrılma tutanağı ve gerekçeler incelenmelidir.
Örnek hesap
15 Ocak 2019’da işe başlayan ve 24 Temmuz 2026’da son iş gününü çalışan bir işçi düşünelim. Çıkış günü dahil hizmet süresi 7 yıl 6 ay 10 gün eder. Aylık brüt ücreti 40.000 ₺, düzenli yan hakları 5.000 ₺ olduğundan giydirilmiş ücret 45.000 ₺’dir; örnek tavan 50.000 ₺ olduğu için tavan uygulanmaz.
Hizmet yılı katsayısı 7 + 6/12 + 10/365 = 7,5274’tür. Brüt tazminat 45.000 × 7,5274 = 338.732,88 ₺ çıkar. Binde 7,59 damga vergisi 2.570,98 ₺ tutar; net kıdem tazminatı 336.161,90 ₺ olur. Giydirilmiş ücret 70.000 ₺ olsaydı hesaba yine 50.000 ₺ girerdi ve brüt tazminat yaklaşık 376.370 ₺ olurdu.
Pratik ipuçları
- Tarihleri belgeyle doğrulayın: SGK hizmet dökümü ve bordro, giriş ve çıkış tarihlerinin en güvenilir kaynağıdır.
- Son ücreti esas alın: Ücret değişmişse çıkışa en yakın, yan haklarla birlikte düzenli ödenen tutarı girin.
- Hizmet birleştirme: Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; arada ayrılık ve daha önce ödenmiş bir tazminat varsa o dönemi ayrıca değerlendirin.
- İhbar süresi: Bildirim süresine uyulmadan çıkış yapılmışsa ayrıca ihbar tazminatı hesaplama aracına bakın.
- Kullanılmayan izin: Ayrılışta kullanılmamış yıllık izin varsa ücreti ayrıca ödenir; gün sayısını yıllık izin hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca çıplak maaşı almak: Yemek, yol ve düzenli prim eklenmeden hesaplanan tutar eksik çıkar.
- Eski tavanı kullanmak: Tavan dönemsel olarak güncellendiği için ayrılış tarihindeki tutar girilmelidir; yıllar öncesinin rakamıyla hesap yanlış olur.
- Çıkış gününü saymamak: Son çalışılan gün hizmete dahildir. Örneğin 1 Mart 2025’te başlayıp 28 Şubat 2026’da biten hizmet tam 1 yıl sayılır; bir gün eksik hesaplamak yıl dolumunu kaçırtabilir.
- Gelir vergisi düşmek: Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilmez; net tutarda yalnızca damga vergisi düşülür.
